ლათინური ენა/გრამატიკა/მომავალი და წარსული

ვიკიწიგნებიდან
Jump to navigation Jump to search

ლათინურ ენაში მომავალი დრო იწარმოება ზმნის ფუძის შემდეგ ნაწილაკი bi-ს დამატებით, შემდეგ კი ემატება უღლების ნაწილაკი, ანუ: ზმნის ფუძე+bi+უღლება. წარსულ დროში კი ნაწილაკი bi-s ნაცვლად ემატება ba+უღმება.

პირველი უღლების ზმნის მაგალითად laudo ავიღოთ:

მომავალი
მხოლობითი მრავლობითი
lauda-bo lauda-bi-mus
lauda-bi-s lauda-bi-tis
lauda-bi-t lauda-bu-nt

როგორც ვხედავთ მხოლობითი რიცხვის პირველ პირში bi იცვლება bo-თი, ხოლო მრავლობითი რიცხვის მესამე პირში bi-ს მაქგივრათ გვაქვს bu. წარსულში ასეთი გამონაკლისები არ გვაქვს.

წარსული
მხოლობითი მრავლობითი
lauda-ba-m lauda-ba-mus
lauda-ba-s lauda-ba-tis
lauda-ba-t lauda-ba-nt

მეორე უღლების ზმნებიც ანალოგიურად ქმნიან წარსულს და მომავალს. მაგალითისთვის დანვიხილავთ ზმნას moneo:

მომავალი
მხოლობითი მრავლობითი
mone-bo mone-bi-mus
mone-bi-s mone-bi-tis
mone-bi-t mone-bu-nt

და შესაბამისად წარსულიც:

წარსული
მხოლობითი მრავლობითი
mone-bam mone-ba-mus
mone-ba-s mone-ba-tis
mone-ba-t mone-ba-nt

მესამე უღლების ზმნები კი მომავალს -bi, -bo, -bu სუფიქსების გარეშე აწარმოებენ. მომავალში ფუძისეული მოკლე -e იცვლება გრძელი -e-თი პირველი პირის გარდა.

მომავალი
მხოლობითი მრავლობითი
ag-am ag-emus
ag-es ag-etis
ag-et ag-ent

წარსული იწარმოება ისევე როგორც პირველი ორი უღლებისთვის, ოღონს მოკლე ფუძისეული -e გარდაიქმნება გრძელ -e-თ.

წარსული
მხოლობითი მრავლობითი
ag-egam ag-ebamus
ag-ebas ag-ebatis
ag-ebat ag-ebant

მესამე უღლების -io-თი დასრულებული ზმნები წარსულს და მომავალს შემდეგი სქემით აწარმოებენ:

მომავალი
მხოლობითი მრავლობითი
capi-am capi-emus
capi-es capi-etis
capi-et capi-ent
წარსული
მხოლობითი მრავლობითი
capi-ebam capi-ebamus
capi-ebas capi-etis
capi-ebat capi-ebant

როგორც ვხედავთ წარსულში ba მარცვლის წინ ემატება e. ყურადღება მიააქციეთ ამას.