გერმანული გრამატიკა/ზმნის უღლება

ვიკიწიგნებიდან
Jump to navigation Jump to search

უღლების ტიპები[რედაქტირება]

ძირითადი ფორმის წარმოების მიხედვით განასხვავებენ უღლების ოთხ ტიპს:

  1. სუსტი უღლება (die schwache Konjugation)
  2. ძლიერი უღლება (die starke Konjugation)
  3. შერეული უღლება (die gemischte Konjugation)
  4. წესგარეშე უღლება (die unregelmüßige Konjugation)

სუსტი უღლების ზმნები[რედაქტირება]

Präteritum-ს აწარმოებენ -te ან -ete სუფიქსით, Partizip II-ს კი ge- პრეფიქსითა და -t ან -et სუფიქსით. მაგალითად:

fragen, fragte, gefragt
antworten, antvortete, geantwortet

შენიშვნა: Präteritum-ში -ete სუფიქსისა და Partizip II-ში -et სუფიქსს იღებენ ზმნები რომელთა ფუძეც ბოლოვდება d, t, ch, ffn, dn, gn, dm, tm-ზე. მაგალითად:

arbeiten, arbeitete, gearbeitet
baden, badete, gebadet

ძლიერი უღლების ზმნები[რედაქტირება]

ძლიერი უღლების ზმნები Präteritum-ში იცვლიან ფუძის ხმოვანს და სუფიქსს არ იმატებენ. Partizip II-ს კი აწარმოებენ ge- პრეფიქსითა და -en სუფიქსით, ამასთან მათი ნაწილი იცვლის ფუძის ხმოვანსაც. მაგალითად:

kommen, kam, gekommen
schreiben, schrieb, geschrieben

შერეული უღლების ზმნები[რედაქტირება]

შერეული უღლების ზმნები, ძლიერი ზმნების მსგავსად, იცვლიან ფუძისეულ ხმოვანს და ამავე დროს სუსტი ზმნების აფიქსებს ირთავენ.

e - a - a

kennen, kannte, gekannt
nennen, nannte, genant
rennen, rannte, gerannt
brenen, brannte, gebrannt
denken, dachte, gedacht
bringen, brachte, gebracht
senden, sandte, gesandt
wenden, wantde, gewandt

შენიშვნა: ბოლო ორ ზმნას პარალელურად აქვთ აგრეთვე სუსტი ფორმებიც: senden, sendete, gesendet, wanden, wandete, dewandet.

წესგარეშე უღლების ზმნები[რედაქტირება]

წესგარეშე უღლების ზმნები Präteritum-სა და Partizip II-ში მთლიანად ან ნაწილობრივ იცვლიან ფუძეს.

sein, war, gewesen
haben, hatte, gehabt
werden, wurde, geworden
gehen, ging, gegangen
stehen, stand, gestanden
tun, tat, getan

ზმნის უღლება Präsens-ში[რედაქტირება]

Präsens-ის საწარმოებლად ზმნის ფუძეს ემატება შემდეგი პირის ნიშნები:


S. Pl.
-e -en
-st -t
-t -en

მაგალითად:


fragen
ich frage wir fragen
du fragst ihr fragt
er fragt sie fragen

შენიშვნა: თუ ზმნის ფუძე ბოლოვდება n, m, d, t, chn-ზე მაშინ ზმნის ფუძესა და პირის ნიშნის შორის კეთილხმოვანებისთვის ემატება -e-. მაგალითად:

arbeiten
ich atbeite wir arbeiten
du arbeitest ihr aebeitet
er arbeitet sie arbeiten

ანალოგიურად იუღლებიან შემდეგი ზმნები:

antworten
baden
zeichnen
rechnen
widmen
öffnen
begegnen

შენიშვნა: თუ მნის ფუძე ბოლოვდება ß, s, z, x-ზე, მხ. რიცხვის II პირში ამოვარდება s და II და III პირები ერთმანეთს დაემთხვევა. მაგალითად:

begrüßen
ich begrüße wir begrüßen
du begrüßt ihr begrüßt
er begrüßt sie begrüßen

ანალოგიურად იუღლებიან:

reisen, -te, ge-t
setzen, -te, ge-t
sitzen, saß, gesessen
boxen, -te, ge-t
heißen, hieß, geheißen
putzen, -te, ge-t
tanzen, -te, ge-t

შენიშვნა: -el ფუძიან ზმნებში მხ. რიცხვის I პირში e ამოვარდება.

sammeln
ich sammle wir sammeln
du sammelst ihr sammelt
er sammelt sie sammeln

ანალოგიურად იუღლებიან: lächeln, bügeln

-er სუფიქსიან ზმნებს შეიძლება ჰქონდეთ როგორც სრული, ისე შემოკლებული ფორმაც.

შენიშვნა: a ფუძიანი ძლიერი ზმნები (აგრეთვე laufen) I და II პირში უმლაურს ირთავენ.

fahren
ich fahre wir fahren
du fährst ihr fahrt
er fährt sie fahren

ანალოგიურად იუღლებიან:

backen, buk, gebacken
braten, briet, gebraten
blasen, blies, geblasen
fallen, fiel, gefallen
fangen, fing, gefangen
graben, grub, gegraben
halten, hielt, gehalten
lassen, ließ, gelassen
verlassen, verließ, verlassen
laden, lud, geladen
einladen, lud ein, eingeladen
raten, riet, geraten
schlafen, schlief, geschlafen
schlagen, schlug, geschlagen
tragen, trug, getragen
waschen, wusch, gewaschen
wachsen, wuchs, gewachsen
laufen, lief, gelaufen
saufen, soff, gesoffen
fahren, fuhr, gefahren
braten
ich brate wir braten
du brätst ihr bratet
er brät sie braten

რადგან ამ ზმნაში ერთი ცვლილება უკვე ხდება, კერძოდ ხმოვანი იღებს უმლაუტს, მხ. რ. II და III პირში კეთილხმოვანებისთვის -e აღარ ემატება.

lassen
ich lasse wir lassen
du läßt ihr laßt
er läßt sie lassen

შენიშვნა: ფუძისეული ხმოვანის უმლაუტს არ იღებს ძლიერი ზმნა schaffen, schuf, geschaffen. უმლაუტს იღებს ასევე ძლიერი ზმნა stoßen, stieß, gestoßen.

stoßen
ich stoße wir stoßen
du stößt ihr stoßt
er stößt sie stoßen

შენიშვნა: e ფუძიანი ძლიერი ზმნები (werden) მხ. რ. II და III პირში -e-ს იცვლიან -i-თ ან -ie-თი.

sprechen
ich spreche wir sprechen
du sprichst ihr sprecht
er spicht sie sprechen

ანალოგიურად იუღლებიან:

geben, gab, gegeben
befehlen, befahl, befohlen
empfehlen, empfahl, empfehlen
stehlen, stahl, gestohlen
bergen, barg, geborgen
brechen, brach, gebrachen
stechen, stach, gestochen
essen, aß, gegessen
fressen, fraß, gefressen
messen, muß, gemussen
vergessen, vergaß, fergessen
nehmen, nahm, genommen
helfen, half, geholfen
lesen, las, gelesen
sehen, sah, gesehen
werfen, warf, geworfen
treten, trat, getreten
treffen, traf, getroffen
sterben, starb, gesterben
verderben, verdarb, verdorben
gelfen, galf, gegolfen
erschrecken, erschrack, erschrocken
geschehen, geschah, geschehen
flechten, flocht, geflochten
melken, molk, gemolken
schmelzen, schmolz, geschmolzen
schwellen, schwoll, geschwollen
sprechen, sprach, gesprochen
erlöschen, erlosch, erloschen
gebären, gebar, geboren

ie გვაქვს შემდეგ ზმნებში:

befehlen
empfehlen
stehlen
lesen
sehen
geschen

შენიშვნა: ფუძის ხმოვანს არ იცვლიან ძლიერი უღლების ზმნები:

weben, wob, gewoben
heben, hob, gehoben
genesen, genas, genesen

და წესგარეშე უღლების ზმნები:

gehen, ging, gegangen
stehen, stand, gestanden